روز دوشنبه ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ (۱ تیر ۱۴۰۵)، تالار شیشه‌ای وال‌استریت شاهد یکی از سنگین‌ترین سقوط‌های یک‌روزه سهام شرکت آلفابت (گوگل) در یک سال گذشته بود. سهام آلفابت با ریزشی نزدیک به ۷ درصد، بیش از ۲۶۹ میلیارد دلار از ارزش بازار خود را تنها در چند ساعت از دست داد. اما چه چیزی سرمایه‌گذاران را این‌طور سراسیمه به سمت دکمه فروش هدایت کرد؟

پاسخ در دو کلمه خلاصه می‌شود: جنگ استعدادها (Talent War).

مهاجرت نوابغ؛ ضربه سنگین رقبای نوپا به پیکر گوگل

ریزش سنگین سهام گوگل مستقیماً به انتشار خبر خروج دو تن از بزرگ‌ترین دانشمندان و معماران هوش مصنوعی این شرکت طی کمتر از یک هفته مربوط می‌شود. موضوع زمانی دردناک‌تر می‌شود که بدانیم مقصد این افراد، جدی‌ترین رقبای گوگل در بازار هستند:

• نوآم شازیر (Noam Shazeer): معاون مهندسی گوگل و یکی از رهبران اصلی توسعه مدل‌های هوش مصنوعی Gemini، صندلی خود را در گوگل ترک کرد تا به OpenAI (سازنده ChatGPT) بپیوندد. این در حالی است که گوگل در سال ۲۰۲۴ برای بازگرداندن او به شرکت، ۲.۷ میلیارد دلار هزینه کرده بود!

• جان جامپر (John Jumper): دانشمند برجسته و برنده جایزه نوبل که از مدیران ارشد گوگل دیپ‌مایند (Google DeepMind) و معمار اصلی پروژه انقلابی AlphaFold بود، رسماً اعلام کرد که گوگل را به مقصد شرکت Anthropic (سازنده مدل Claude) ترک می‌کند.

از دست دادن هم‌زمان معمار سیستم Gemini و برنده جایزه نوبل دیپ‌مایند، ضربه حیثیتی و علمی سنگینی به اعتبار آلفابت وارد کرده است. گیل لوتار، تحلیل‌گر موسسه Davidson، در این باره می‌گوید:

«تقاضا برای دانشمندان تراز اول هوش مصنوعی آن‌قدر بالاست که آزمایشگاه‌های پیشرو حاضرند دست به هر کاری بزنند. شرکت‌هایی مثل OpenAI و Anthropic یک مزیت بزرگ نسبت به غول‌هایی مثل گوگل دارند؛ آن‌ها بوروکراسی (کاغذبازی) کمتری دارند و تمام تمرکزشان روی رسیدن به هوش مصنوعی فوق‌پیشرفته (Superintelligence) است.»

پشت پرده نگرانی سرمایه‌گذاران چیست؟

تنها فرار مغزها نبود که کمر سهام گوگل را در این روز خم کرد؛ بلکه این اتفاق دست روی سه نقطه ضعف و نگرانی بزرگ سرمایه‌گذاران گذاشت:

۱. هزینه‌های نجومی بدون بازگشت سرمایه مشخص (Capex Anxiety)

گوگل به شدت در حال هزینه‌کرد برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی است. بر اساس پیش‌بینی‌ها، هزینه‌های سرمایه‌ای (Capex) آلفابت برای سال ۲۰۲۶ به رقم سرسام‌آور ۱۸۰ تا ۱۹۰ میلیارد دلار خواهد رسید. همین چند هفته پیش، آلفابت برای تامین بودجه دیتاسنترها و پردازنده‌های خود، یک عرضه سهام ۸۰ میلیارد دلاری انجام داد. سرمایه‌گذاران نگرانند که این مخارج نجومی، با خروج نیروهای کلیدی، به نتیجه مطلوب تجاری ختم نشود.

۲. کاهش شدید جریان نقدینگی آزاد (FCF)

به دلیل همین سرمایه‌گذاری‌های سنگین روی سخت‌افزار و چیپ‌ها، جریان نقدینگی آزاد گوگل در سال ۲۰۲۶ با افت شدید ۷۲ درصدی نسبت به سال گذشته مواجه شده و به حدود ۲۰.۵ میلیارد دلار رسیده است. این انقباض مالی، سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت را به شدت نگران کرده است.

۳. هم‌زمانی با افت سرمایه‌گذاری‌های جانبی

علاوه بر بحران هوش مصنوعی، ارزش سرمایه‌گذاری ۵ درصدی آلفابت در شرکت SpaceX نیز پس از فروکش کردن تب اولیه بورس، بیش از ۹ درصد افت کرد. از طرفی، فراخوان بیش از ۳,۸۰۰ روبوتاکسی شرکت Waymo (زیرمجموعه خودران گوگل) به دلیل نقص نرم‌افزاری در مناطق کارگاهی، چاشنی این موج منفی شد.

آیا کار گوگل تمام است؟ نگاهی به نیمه پر لیوان

با وجود هیاهوی بازار و وحشت سرمایه‌گذاران، بسیاری از تحلیل‌گران ارشد وال‌استریت (مانند کارشناسان گلدمن ساکس و مورگان استنلی) همچنان رتبه سهام گوگل را روی «خرید» نگه داشته‌اند و ارزش ذاتی آن را بالاتر از قیمت فعلی می‌دانند. دلایل آن‌ها برای این خوش‌بینی ساختاری است:

• رشد بی‌سابقه بخش ابری: بخش گوگل کلاود (Google Cloud) در آخرین گزارش خود رشد خیره‌کننده ۶۳ درصدی را ثبت کرده و درآمدش به ۲۰ میلیارد دلار در یک فصل رسیده است.

• انحصار در توزیع: هوش مصنوعی Gemini به صورت بومی در میلیاردها دستگاه اندرویدی، یوتیوب، جی‌میل و بخش جستجو ادغام شده است. گوگل برای رساندن هوش مصنوعی به دست کاربران، نیازی به رقابت برای جلب توجه ندارد؛ او از قبل روی گوشی همه حضور دارد.

• قراردادهای استراتژیک جدید: درست در روزی که سهام افت کرد، گوگل از قرارداد پژوهشی ۷۵ میلیون دلاری خود با استودیوی فیلم‌سازی معروف هالیوود یعنی A24 برای توسعه ابزارهای هوش مصنوعی در صنعت سینما رونمایی کرد که نشان می‌دهد برنامه‌های توسعه‌ای شرکت متوقف نشده است.

نتیجه‌گیری

ریزش اخیر سهام آلفابت بیشتر یک «اصلاح بر پایه روانشناسی بازار» و ترس از باختن قافیه در جنگ استعدادهاست، نه فروپاشی بنیان‌های اقتصادی شرکت. بازار به گوگل هشدار داد که پول و دیتاسنترهای بزرگ به تنهایی برای بردن رقابت هوش مصنوعی کافی نیستند؛ اگر مغزهای متفکر پشت این تکنولوژی احساس کنند در بوروکراسی یک غول سنتی اسیر شده‌اند، به راحتی به رقبای چابک‌تر پناه می‌برند. آزمون بزرگ بعدی آلفابت در ۲۸ جولای (۷ مرداد ۱۴۰۵) با انتشار گزارش مالی سه‌ماهه دوم رقم خواهد خورد؛ جایی که مدیرعامل شرکت باید ثابت کند مخارج میلیاردی آن‌ها واقعاً به سودآوری تبدیل می‌شود یا خیر.